प. पू. जितेंद्रनाथ महाराज (पीठाधीश, श्री नाथपीठ, श्री देवनाथ मठ, अंजनगाव सुर्जी) यांनी लेखक नरेंद्रनाथ महाराज चौधरी यांच्या 'हा खेळ प्राक्तनाचा की पूर्वसंचिताचा' या ग्रंथाचे सखोल परीक्षण केले आहे. मानवी कल्याणाचा मार्ग दाखवणाऱ्या या ग्रंथाबद्दल त्यांनी व्यक्त केलेले विचार खालीलप्रमाणे आहेत:

१. मानव कल्याणाचा ध्यास आणि लोकोद्धाराची तळमळ

महाराजांच्या मते, या ग्रंथाचा केंद्रबिंदू 'मनुष्यजीव आणि त्याचे हित' हाच आहे. नरेंद्रनाथ महाराज यांच्या मनात असलेली समाजाप्रती असलेली तळमळ आणि लोकांचा उद्धार करण्याची इच्छा या प्रत्येक विवेचनातून प्रकर्षाने जाणवते.

२. ग्रंथातील महत्त्वाचे विषय

या पुस्तकात केवळ आध्यात्मिक चर्चा नसून मानवी जीवनाशी निगडित अनेक गूढ विषयांवर प्रकाश टाकण्यात आला आहे:

गुरुसामर्थ्य आणि गुरुकृपा: साधकाच्या जीवनातील गुरूंचे महत्त्व.

ब्रह्मांड संबंध: जीवाचा विश्वाशी असलेला संबंध.

आधि-व्याधी निवारण: मंत्र-तंत्र आणि शास्त्रांच्या आधारे शारीरिक व मानसिक व्याधींवर प्रभावी उपचार.

३. जीवाचा प्रवास: देहाहंकार ते मुक्ती

श्रीमद्भगवद्गीतेचा (१५/८) संदर्भ देत महाराजांनी स्पष्ट केले की, ज्याप्रमाणे वारा सुगंध वाहून नेतो, त्याचप्रमाणे जीव जुना देह सोडताना मन आणि इंद्रिये सोबत नेतो. यातूनच देहाहंकार निर्माण होतो आणि मनुष्याचा सांसारिक प्रवास सुरू होतो.

४. प्राक्तन आणि पूर्वसंचिताची निर्मिती

मनुष्याचे 'पूर्वसंचित' हे त्याच्या पूर्व जीवनातील वासना आणि कर्मांवर अवलंबून असते. मात्र, हे पूर्वकर्मांचे पाश शास्त्रचर्चा, प्रायश्चित्त आणि योग्य तंत्रोपायांनी शिथिल होऊ शकतात, असा विश्वास महाराजांनी दिला आहे.

५. ऐहिक सुख आणि आत्मिक आनंद

संसारात दोन प्रकारची सुखे आहेत:

ऐहिक सुख: मंत्र-तंत्र आणि उपासनेने मिळणारे भौतिक सुख, जे प्राक्तनाशी जोडलेले असते.

आत्मिक सुख: जेव्हा जीव गुरूंना शरण जातो, तेव्हा तो प्राक्तनाच्या गुंत्यातून मुक्त होऊन खऱ्या आनंदाचा अनुभव घेतो.

६. मोक्षाचा मार्ग आणि गुरुकृपा

ज्ञानेश्वरीतील वचनाचा आधार घेत जितेंद्रनाथ महाराज सांगतात की, ज्याप्रमाणे गंगेचे पाणी समुद्रात मिसळल्यावर समुद्ररूप होते, तसेच गुरुकृपेने प्राप्त होणाऱ्या विमल ज्ञानामुळे मनुष्य जन्म-मृत्यूच्या फेऱ्यातून मुक्त होतो आणि 'अव्ययपदाचा' मानकरी ठरतो.

“ज्याप्रमाणे मळलेला आरसा स्वच्छ केल्यावर त्यात स्पष्ट प्रतिबिंब दिसते, त्याचप्रमाणे मानवी जीवनावरील पूर्वकर्मांचे मळभ दूर करून जीवनाला नवी दिशा देण्याचे सामर्थ्य या ग्रंथात आहे.” — प. पू. जितेंद्रनाथ महाराज